RTICO
Sommige huizen zoek je. Andere wachten.
De Moulin Bas, een watermolen uit de 15e eeuw in het Occitaanse heuvelland, wachtte op iemand die haar kon lezen: haar stenen, haar mechaniek, haar archieven. Jan Spaens, Belg, polytechnicus, voormalig soldaat en brandweerman, bracht die combinatie mee: technisch inzicht, vakmanschap en een jeugd die begon tussen windmolens.
In 1997 verwierf hij het vervallen gebouw aan de rand van een bos, met waterval en zonder dak. Wat volgde waren bijna twintig jaar restauratie, materiaalgetrouw, historisch onderbouwd, grotendeels in eigen beheer. Vandaag is de Moulin Bas voltooid. En vrij voor een waardige opvolger.
In gesprek met REALPORTICO vertelt Spaens wat hem aan deze plek heeft gebonden, wat hij in het archief van Albi vond en waarom de tijd is gekomen om zijn levenswerk van twintig jaar over te dragen.
- Van Brugge naar een rivier in Occitanië
- Een waterval, een maalwerk, een beslissing
- Een huwelijksakte uit 1487
- Wat industriële molen en brandweer gemeen hebben
- Twintig jaar, één huis, geen spijt
- Waarom psychologen hier hun praktijk zouden openen
- Het juiste moment, ook al doet het pijn
- Dertig jaar en nog altijd nieuwe wegen
- Minder huis, meer leven
1. Meneer Spaens, u bent geboren in Brugge en werkte in verschillende landen als polytechnicus, IT-bedrijfsleider, soldaat en brandweerman. Hoe kwam het dat juist een vervallen molen in Occitanië deel werd van uw levenspad?
Mijn band met molens gaat terug tot mijn kindertijd. Toen ik nog geen tien jaar oud was, werkte mijn vader af en toe in een windmolen en ik mocht vaak mee. Terwijl hij werkte, speelde ik tussen tandwielen en balken. Daar ontstond mijn vroege fascinatie voor molentechniek en historische machines. Die combinatie van vakmanschap, geschiedenis en mechaniek heeft me nooit meer losgelaten.
Later, tussen mijn tijd bij het leger en de brandweer, werkte ik als onderhoudsverantwoordelijke in een industriële graanmolen. Die ervaring heeft mijn technische nieuwsgierigheid verder verdiept en me laten zien hoeveel precisie en kennis in zulke bouwwerken schuilt.
Toen we vervolgens de watermolen in Occitanië ontdekten, voelde het bijna als een terugkeer naar mijn wortels. Ze lag in de Région des Cent Vallées
, een landschap dat in toeristische brochures niet voor niets de Franse Toscane
wordt genoemd: glooiende heuvels, uitgestrekte valleien, een licht dat voortdurend verandert en alles in warme kleuren baadt. Ondanks haar vervallen staat had de molen een ziel en een enorm potentieel.
Voor mij was het niet alleen een gebouw, maar een plek waar alles wat mij gevormd heeft – techniek, vakmanschap, organisatie en de liefde voor historische structuren – op natuurlijke wijze samenkwam. De rust, de authenticiteit en de schoonheid van de regio trokken ons meteen aan. Zo werd de molen een wezenlijk onderdeel van ons levenspad, bijna alsof ze al die jaren op ons had gewacht.
2. Veel eigenaren van historische panden herinneren zich een specifiek moment dat de doorslag gaf. Wat was dat bij de Moulin Bas?
Toen we hier destijds aankwamen, was het viaduct van de vierbaans snelweg nog in aanbouw. Mijn eerste gedachte was: als dat klaar is, verdwijnt al het verkeer en heerst hier absolute rust. En precies zo is het gegaan. Die stilte, dat gevoel van afzondering, was meteen indrukwekkend.
Het tweede moment dat ons overweldigde, was de waterval op het terrein. Slechts zo’n honderd meter van het huis – hij spreekt de zintuigen aan nog voordat je erover nadenkt.
En dan natuurlijk het gebouw zelf. Een molen uit de 15e eeuw. Je voelt de geschiedenis in elke steen, in elke balk. Voor iemand zoals ik, die als kind al tussen windmolens speelde en later in een industriële graanmolen werkte, was het alsof ik iets tegelijk vertrouwds en unieks ontmoette.
Al deze indrukken samen – de rust, de waterval, de historische substantie – maakten de beslissing uiteindelijk onvermijdelijk. De Moulin Bas was voor ons een plek met ziel die ons vanaf het eerste moment in haar greep had.
3. U heeft de geschiedenis van de Moulin Bas teruggevoerd tot het einde van de 15e eeuw. Wat was de meest verrassende vondst?
Tijdens mijn onderzoek in het archief van Albi had ik het geluk iemand te ontmoeten die het oude handschrift perfect kon lezen en veel ervaring had met historische documenten. Dankzij hem stuitte ik op het oudste document dat aan de molen kan worden gekoppeld: de huwelijksakte van de molenaarszoon van de Moulin Bas met de dochter van de molenaar stroomafwaarts. Toen ik dat document voor het eerst in handen hield, was dat een moment van grote vreugde en oprechte ontroering. Plots kreeg de plek gezichten, families, relaties.
Deze vondst vormde het uitgangspunt voor verder onderzoek en inderdaad vond ik nog talrijke andere documenten. Zo kon ik een vrijwel complete geschiedenis van de molen reconstrueren, met haar wisselende functies, bewoners en activiteiten. Een fascinerend dossier dat de molen toont als een levend onderdeel van de regionale geschiedenis.
Die kennis heeft mijn manier van leven in de molen en van restaureren sterk beïnvloed. Ik wilde absoluut de “ziel” van het huis respecteren. Geen anachronismen, geen ingrepen die het karakter vervalsen. In plaats daarvan hebben we zoveel mogelijk oude materialen en traditionele technieken gebruikt en tegelijk modern comfort geïntegreerd zonder dat het zich opdringt.
Voorbeelden zijn de discreet ingebouwde goederenlift voor brandhout, de houtkachel die in het verwarmingssysteem is geïntegreerd, oude gerestaureerde lichtschakelaars met verborgen teleruptorbesturing (impulsrelais) en kleine art-nouveau-details. Alles voegt zich harmonieus in de historische structuur. De geschiedenis van de molen heeft ons geleid en doet dat nog steeds.
De resultaten van zijn onderzoek zijn te zien in een 30 minuten durende documentaire op YouTube (FR).
4. In uw loopbaan was u actief in zeer uiteenlopende sectoren. Welke kennis uit uw beroepsleven heeft u het meest geholpen bij de restauratie?
Het meest geholpen heeft mij zeker mijn ervaring als onderhoudsverantwoordelijke, zowel in de industriële graanmolen als later bij de brandweer. In beide domeinen moest ik met zeer verschillende technische disciplines omgaan, problemen analyseren, oplossingen vinden en verantwoordelijkheid nemen. Precies die combinatie was bij de restauratie van een technisch monument zoals de Moulin Bas van onschatbare waarde.
In wezen kon ik alles toepassen wat ik in de loop van mijn carrière had geleerd. Wat ik nog niet kende, heb ik me eigen gemaakt. Met steun van lokale vaklieden kon ik direct in de praktijk leren. Het restauratieproject, dat bijna twintig jaar duurde, was een uitzonderlijke leerschool. Ik ben er enorm door gegroeid, niet financieel maar als mens en vakman.
Dit gebouw heeft mij geleerd geduldig te zijn, nauwkeurig te kijken en respect te hebben voor historische substantie. En het heeft me laten zien hoe vervullend het is om een oud bouwwerk stap voor stap weer tot leven te wekken.
5. U kocht de Moulin Bas in 1997 en renoveerde hem meer dan twintig jaar grotendeels zelf. Zou u dit project vandaag opnieuw aangaan en wat zou u anders doen?
Als ik vandaag nog zo oud was als toen en met de kennis van nu, zou ik het project zonder aarzelen opnieuw beginnen. Maar ik zou enkele dingen fundamenteel anders aanpakken. We zijn zeer tevreden met het resultaat, maar de weg ernaartoe was soms onnodig lang en zwaar omdat we ons op volledig onbekend terrein bevonden. Een vervallen ruïne met eigen middelen omvormen tot een klein kasteel, daarvoor bestaat geen opleiding. Je leert het alleen door het te doen.
Juist daarom was de restauratie, die bijna twintig jaar duurde, een bijzondere ervaring. Ze heeft ons veel gegeven, niet financieel maar menselijk, ambachtelijk en emotioneel. Misschien maakt dat het nu juist zo moeilijk om afscheid te nemen. De molen is een deel van ons leven geworden.
Maar de levensklok is onverbiddelijk en we moeten pragmatisch blijven. De ligging aan de rivier en aan de bosrand is prachtig, maar het is ook een onderhoudsintensieve plek. Het tuinwerk wordt voor mijn vrouw te zwaar en ook het huis zelf vraagt veel aandacht. Daarbij komt de grote afstand tot onze hoofdverblijfplaats in Brugge. We zijn op een punt gekomen waarop we verstandige beslissingen moeten nemen. De verkoop hoort daarbij, ook al hadden we nog veel plannen en dromen voor de toekomst.
6. Een eigen waterval van 40 meter op het terrein is geen alledaags kenmerk. Heeft hij voor u een bijzondere betekenis of zelfs een therapeutisch effect?
De waterval is voor ons het hele jaar door het echte zenuwcentrum van de molen. Zijn geluid verandert met het weer: op sommige dagen buldert hij zo krachtig dat je hem zelfs in bed hoort, op andere dagen stroomt hij zacht en kabbelend, een geluid dat onbeschrijfelijk rustgevend is, vooral als je in de hangmat ernaast ligt.
Deze omgeving heeft een bijna tranceachtige werking. Soms, wanneer je na een siësta wakker wordt, heb je een moment nodig om je te oriënteren omdat je zo diep ontspannen bent. De geluiden van het bos, het gefluit van de vogels, het leven aan de rivier, alles samen vormt een soort paradijselijke cocon waarin je alles kunt loslaten.
Ik heb vrienden die psycholoog zijn en zij zeggen vaak half schertsend dat ze veel zouden geven om hun praktijk in deze molen te kunnen vestigen. Zo sterk is het therapeutische effect van deze plek. We houden echt van de waterval en hij is een dagelijkse metgezel die rust brengt, energie geeft en deze plek zo bijzonder maakt.
7. Wat heeft u ertoe gebracht de Moulin Bas nu te verkopen?
Zoals ik al zei, komt mijn beslissing neer op twee woorden: pragmatisme en realisme. De tijd staat niet stil en het leven rond de molen wordt met de jaren simpelweg zwaarder. Het kan nog, maar het is niet meer verstandig. De stap om de molen achter ons te laten en naar een omgeving te verhuizen die beter past bij deze levensfase is uiteindelijk de meest logische keuze.
Gemakkelijk is het niet. Meer dan eens stonden we er met tranen in de ogen en dachten: nee, dat kunnen we niet doen. Maar we weten dat het het juiste moment is. Zo’n eigendom vraagt veel onderhoud en regelmatige aandacht. Dat geeft voldoening, maar wordt met de jaren ook belastend. Daar komt de afstand tot Brugge nog bij.
We zitten in een levensfase waarin je verstandig moet handelen. De verkoop hoort daarbij, ook al hadden we nog veel plannen en dromen. Het is een afscheid dat pijn doet, maar het is nodig. We hopen dat nieuwe eigenaren hier dezelfde vreugde en vervulling zullen vinden als wij al die jaren hebben ervaren.
Leven op het platteland in Zuid-Frankrijk: Ontdek alle vastgoedaanbiedingen.
8. Occitanië ligt tussen de Pyreneeën, de Middellandse Zee en de Spaanse grens. Hoe zou u het leven daar beschrijven aan iemand die de regio niet kent?
Onze keuze voor Occitanië was zeer bewust. De regio is een ideaal vertrekpunt om de fascinerende landschappen en culturen in de omgeving te ontdekken, van de Pyreneeën tot de Middellandse Zee en tot aan de Spaanse grens. De directe omgeving biedt eindeloze mogelijkheden: wandelen, fietsen, paardrijden, watersport, cultuur, eigenlijk alles wat Frankrijk kenmerkt. Ook culinair is het hier een paradijs: typische Zuid-Franse gerechten, de nabijheid van beroemde wijnstreken, markten, aroma’s.
Tegelijk merkten we dat je eigenlijk niet ver hoeft te reizen om gelukkig te zijn. Wie graag wandelt of fietst, heeft praktisch geen auto nodig. De natuur rond de molen is zo veelzijdig dat we in de dertig jaar dat we hier woonden nog steeds nieuwe paden en indrukken hebben ontdekt. Ook voor watersport zijn er talloze mogelijkheden, en dat allemaal direct voor de deur.
Het enige kleine nadeel was lange tijd de dagelijkse voorzieningen: een kruidenierswinkel in het dorp ontbrak. Inmiddels is er een Proxy-markt die in de basisbehoeften voorziet. Een kleine supermarkt ligt in het naburige dorp en grotere winkelcentra zijn bereikbaar. Albi en Rodez zijn via de vierbaans snelweg direct verbonden, de dichtstbijzijnde oprit ligt op slechts enkele kilometers van de molen. Beide steden bieden een volledig aanbod aan supermarkten en diensten. De afstanden zijn wat groter dan in België, maar gezien de levenskwaliteit hier weegt dat nauwelijks.
Occitanië is een plek waar je diep ademhaalt, beweegt, geniet en leeft, een stuk Frankrijk dat je niet alleen bezoekt maar echt raakt.
9. Wat zijn uw plannen voor de toekomst en waar gaat de reis naartoe?
Aanvankelijk dachten we aan een kleine, instapklare watermolen in Bourgondië, maar dat plan hebben we laten varen. Intussen hebben we een appartement in de buurt van Brugge gekocht. Hoewel onze passie voor historische gebouwen onverminderd is, moesten we de realiteit onder ogen zien: we worden ouder. Bovendien is ons zwaartepunt om familiale redenen weer meer richting mijn thuisland verschoven. Samen hebben we besloten dat het weinig zinvol zou zijn om op onze leeftijd nog een onderhoudsintensief object te “beheren” dat bovendien ver van Brugge ligt.
Daarom hebben we bewust gekozen voor vereenvoudiging. We hebben in ons leven genoeg gewerkt en opgebouwd. Nu is het tijd om de komende jaren rustiger te genieten. De verkoop van de molen markeert het begin van deze nieuwe levensfase. Het voelt goed, ook al gaat het afscheid gepaard met weemoed. We kijken ernaar uit onze molen in goede handen over te dragen. Ongetwijfeld zal een jongere generatie deze unieke plek in de natuur net zo waarderen als wij en als er ooit advies nodig is, help ik graag.
Mauléon-Licharre, Nouvelle-Aquitaine
